فارسی را در وبلاگمان درست بنویسیم

یکی از اتفاقات خوبی که در حال وقوعه، رو آوردن برنامه‌نویس‌ها و فعال‌های حوزه‌ی کامپیوتر به وبلاگ‌نویسی و تولید محتواست. اینجا نمی‌خوام از خوبی‌ها یا بدی‌های مطالب منتشر شده در فضای وبلاگ‌نویسی آی‌تی ایرانی بگم، بلکه می‌خوام از موضوعی حرف بزنم که که وبلاگ‌نویس‌های این حوزه کمتر بهش توجه می‌کنن: نگارش صحیح.

farsi

فارسی نوشتن برای ماهایی که شاید سال‌هاست به واسطه کار و رشته‌مون، بلاگ‌ها و کتاب‌های انگلیسی خوندیم و نگارشمون محدود بوده به چت کردن و ایمیل زدن، می‌تونه یه چالش‌ بزرگ محسوب شه. این وسط عده‌ای هم هستند که عمدا به این موضوع توجه نمی‌کنن و اون رو بی‌اهمیت می‌دونن؛ غافل از این که هر چقدر هم محتوا و حرف پشت نوشته، خوب و کاربردی باشه، وقتی صحیح و زیبا نوشته نشه، خوندنش برای کاربر خسته کننده‌ست و بهش این احساس دست میده که داره یه چت طولانی رو می‌خونه. مخصوصا تو مواردی که غلط املایی هم توی نوشته باشه، ممکنه کلا خواننده از خوندن ادامه‌ی پست وبلاگی منصرف بشه. وقتی این پست برای شما به اندازه‌ی یکی دو بار مرور کردن ارزش نداشته یا انقدر سواد نداشتید که درست بنویسید، برای چی خواننده باید چند دقیقه از وقتش رو صرف خوندن نوشته شما کنه؟

من متخصص نگارش صحیح فارسی نیستم و توی این زمینه ادعایی ندارم. تنها نکاتی که از زمان دبیرستان و کتاب‌های فارسی یادمه اینجا لیست می‌کنم. ممنون می‌شم شما هم اگر نکته‌ای به نظرتون رسید بگید که اینجا اضافه کنم.
۱. لحن مناسبی داشته باشیم

یه پست وبلاگی در حوزه آی‌تی، نه یک نوشته رسمی است که بخواهیم لحنی بیش از حد رسمی و جدی در آن داشته باشیم؛ نه چت و توییته که بخواهیم خیلی محاوره‌طور بنویسیم. همیشه باید یه لحن بینابینی رو حفظ کنیم؛ برای مثال همون لحنی که ممکنه توی یه ارائه (presentation) داشته باشیم.
این لحن کمک می‌کنه که خواننده با شما ارتباط بهتری برقرار کنه و راحت‌تر مطالب‌تون رو بخونه.

نکته مهم دیگه حفظ کردن این لحن تو تمام نوشته‌ست. برای مثال جمله‌ی اول پاراگراف بالا رو بخونید: «یه پست وبلاگی در حوزه‌ی آی‌تی، نه یک نوشته رسمی است که بخواهیم لحنی بیش از حد رسمی و جدی در آن داشته باشیم؛ نه چت و توییته که بخواهیم خیلی محاوره‌طور بنویسیم.» تا قبل از ویرگول، من لحنی غیر جدی و بعد از اون، لحنی خشک و جدی داشتم و در انتها دوباره از لحن غیر جدی استفاده کردم. این ممکنه بی‌اهمیت به نظر برسه. اما یکی از همون چیزاییه که حرفه‌ای‌ها بهش دقت می‌کنند و رعایت کردنش شما رو حرفه‌ای‌تر نشون میده. من بعد از بازبینی این جمله رو به این شکل تغییر می‌دم: «یه پست وبلاگی در حوزه‌ی آی‌تی، نه یه نوشته رسمیه که بخواهیم لحنی بیش از حد رسمی و جدی توی اون داشته باشیم؛ نه چت و توییته که بخواهیم خیلی محاوره‌طور بنویسیم.»

این مشکل توی نوشته‌های طولانی بیشتر به وجود میاد و تنها راه برطرف کردن‌اش، خوندن دوباره متنه.


۲. خواهش می‌کنم فرق بین ه چسبان و کسره را بدانید!

یکی از آزار دهنده‌ترین اشتباهات رایج که حتی توی چت‌ها و توییت‌ها هم من رو اذیت می‌کنه، رعایت نکردن تفاوت در کاربرد ه آخر چسبان و کسره است. بدتر از همه چیز اینه که افرادی که این اشتباه رو مرتکب می‌شن، فکر میکنن که تو تایپ کردن محاوره باید همینجوری نوشت و اشتباه نیست!

سه نکته مهم در استفاده از ه آخر چسبان وجود داره:
* در ترکیب صفت و موصوف، موصوف کسره می‌گیره نه ه آخر. مثلا «گل زیبا» درسته، «گله زیبا» اشتباهه.
* قرار دادن ه آخر چسبان برای مالکیت یه اشتباه محضه. مثلاً «کتاب من» درسته. «کتابه من» اشتباهه.
* در مواردی که فعل «است» حذف می‌شه، باید به جای فعل حذف شده، ه آخر بذاریم. مثلاً «این کتاب مال منه» درسته، «این کتاب مال منِ» اشتباهه.

مورد آخر یکی از اعصاب خوردکن‌ترین اشتباهاتیه که یک فارسی‌زبان ممکنه مرتکب بشه!
۳. نیم فاصله مهمه!

چرا فکر می‌کنیم نیم‌فاصله اهمیتی نداره؟ درسته شما کتاب تایپ نمی‌کنید، اما قراره یه عده وقت بذارن و نوشته‌ی شما رو بخونن. چرا به فکر چشم‌های اون‌ها نیستید؟

* موارد استفاده از نیم‌فاصله توی منبع‌های مختلف زیاد نوشته شده و برای همین من بهش اشاره‌ای نمی‌کنم. برای مثال می‌تونید اینجا رو بخونید.
* موارد استفاده از نیم‌ فاصله توی منبع‌ های مختلف زیاد نوشته شده و برای همین من بهش اشاره‌ ای نمیکنم. برای مثال میتونید اینجا رو بخونید.

دو جمله‌ی بالا رو مقایسه کنید. کدوم خوشگل‌تر و حرفه‌ای‌تره؟ این رو هم در نظر بگیرید که نیم‌فاصله، وقتی استفاده می‌شه که در یک کلمه، چند بخش جداگانه داشته باشیم، مثلاً «ها»ی جمع، جزئی از کلمه محسوب می‌شه و باید با نیم‌فاصله جدا بشه، اما بین دو کلمه مجزا، باید همون فاصله (space) بگذاریم.
۴. از ویرگول، نقطه و پرانتز درست استفاده کنیم

منظورم این نیست که در جای درست قرار بدیم (که البته این هم یه بحث مفصله) بلکه منظورم اینه که به شیوه درست استفاده کنیم. در مورد ویرگول، نقطه، دونقطه و… توجه کنیم که قبل از اون فاصله (space) نمیاد، اما بعد از اون باید حتما فاصله بذاریم؛ یعنی به کلمه‌ی قبل از خودش می‌چسبه و با کلمه‌ی بعدی فاصله داره. این موضوع در مورد پرانتر بسته هم صدق می‌کنه، اما در مورد پرانتز باز برعکسه. برای مثال جمله اول همین پاراگراف رو ببینیم: …بدیم (که البته این هم یه بحث مفصله) بلکه…
۵. به املای درست واژه‌ها توجه کنیم.

برگزاری یا برگذاری؟ برخاستم یا برخواستم؟ میوه‌ی پرتقال و کشور پرتغال؟ نهار یا ناهار؟ حاضر یا حاظر؟ نگارش فارسی ریزه‌کاری‌های زیادی داره، خیلی وقت‌ها مطمئن نیستیم کلمه‌ای که می‌نویسیم درست نوشته شده باشه. چاره‌ی این کار، یه جستجوی ساده توی سایت‌هایی مثل فرهنگستان یا دهخداست و البته بیشتر کردن مطالعه‌ی فارسی تا شکل نگارش کلمه‌ها برای ما آشناتر بشن.
۶. قواعد ساده‌ نگارش را رعایت کنیم.

موقع نوشتن وبلاگ، کسی از ما انتظار تولید یک متن ادبی و فاخر رو نداره، اما مهمه که بتونیم درست و بدون اشتباه، یا حداقل با کم‌ترین میزان اشتباه ممکن بنویسیم. چندتا مورد خیلی ساده که زیاد اشتباه نوشته می‌شن رو براتون مثال می‌زنم: کلمه‌هایی مثل مراسم، مردم، تشکیلات، مشخصات و… جمع هستن و نباید دوباره اون‌های رو جمع ببندیم. برای مثال مراسمات یا مراسم‌ها غلطه.
از فعل «هست» نباید به جای فعل «است» استفاده کنیم. هست یک فعل مجزاست از مصدر هستن به معنی وجود داشتن؛ در حالی که است بیشتر برای تعریف چگونگی، کیفیت و… به کار برده می‌شه. مثلاً «خورشید زرد است» درسته، نه «خورشید زرد هست»، یا از اون بدتر «خورشید زرد هستش»!
حرف اضافه «را» که علامت مفعول در جمله است، باید بلافاصله بعد از مفعول در جمله بیاد، نه جای دیگه.
۷. متن را چند بار مرور کنیم

یه پست وبلاگی، متن چت نیست که یکبار بنویسیم، یکبار خونده و برای همیشه به فراموشی سپرده بشه. پستی که می‌نویسیم، قراره تا زمانی که وبلاگمون وجود داره وجود داشته باشه و بارها و بارها مطالعه بشه. پس مهمه که خود ما هم قبل از منتشر کردنش اون رو بارها بخونیم و سعی کنیم تمام غلطها و اشتباهاتش رو برطرف کنیم. طی این خوندن‌ها حتماً باید حواسمون به پیوستگی مطالب هم باشه تا با از این شاخه به اون شاخه پریدن، خواننده گیج نشه.

ممکنه موارد بالا به نظرتون بی‌اهمیت بیاد. اما باور کنید درست نوشتن به اندازه چیزی که راجع‌ بهش مینویسید اهمیت داره و رعایت کردنش باعث میشه که خواننده احساس کنه که شما بهش اهمیت میدید.

در انتها  از هدیه کعبی عزیز تشکر می‌کنم که کمک خیلی خوبی به بهتر شدن این نوشته کرد.

19 پاسخ به “فارسی را در وبلاگمان درست بنویسیم”

  1. روح اله گفت:

    درباره استفاده از Emoji یا Emoticon (فرقشون رو نمیدونم) نگفتید چرا؟

    • آرش خوئینی گفت:

      حقیقتا من مشکلاتی رو نوشتم که باهاشون برخورد داشتم. اگه نکته‌ای هست بگید به مطلب اضافه میکنم

      • روح اله گفت:

        الان که بیشتر فکر کردم میبینم گذاشتن شکلک در بعد «در وبلاگمان درست بنویسم» باید بحث بشه تا در بعد «فارسی را در وبلاگمان درست بنویسیم».
        به نظرم استفاده بجا از اون باعث با نشاط تر شدن نوشته میشه.

  2. تمدن گفت:

    این مطلبی که نوشتی خیلی خوب بود و با اینکه طولانی بود اما با دقت همه‌ش رو خوندم. در کل مفید بود. به نظرم اینا یک سری نکاتی‌اند که خیلی‌ها مثل خود من می‌دونند اما موقع نوشتن یادمون می‌ره…
    فقط یک سوال (واقعا سواله و در موردش مطمئن نیستم): نوشتی که فعل «هست» به معنی وجود داشتنه و مثلا نمیشه گفت خورشید زرد هست. منم قبول دارم که خورشید زرده یا خورشید زرد است قشنگ تره اما شاید اگر کسی بگه خورشید زرد هست غلط نباشه. مثلا حافظ می‌گه:«چو هست حافظ مسکین غلام و چاکر دوست» که میشه: تا زمانی که حافظِ مسکین، غلام و چاکر دوست است…
    واسه همین می‌گم به نظرم غلط نباشه…

    • آرش خوئینی گفت:

      خواهش میکنم تمدن جان : )
      در مورد مصرعی که نوشتی من نمیتونم نظر بدم. سطحش بالاتر از سواد ادبی منه. اما چیزی که میدونم و تو منابع مختلف خوندم همون چیزی بود که نوشتم. اینکه کاربرد هست با است تفاوت داره و فکر میکنم معادل “existance” باشه. در مورد سوالت به نظرم بهتره با هم از یه نفر که تخصص بیشتری داره بپرسیم : )

  3. امیر آل گفت:

    استاد اجازه بدین فارسی را غلط بنویسیم 🙂

    یک چیزی که توجه نکردی این هست که فارسی یک زبان متعلق به همست. در نتیجه اگر اشتباه رایجی وجود داشته باشه، در واقع درست هست! زبان رو یک شخص اختراع نکرده. به طور مثال در این متن از اشتباهات نگارشی عیب می‌گیری در حالی که «را» رو «رو» نوشتی. و خیلی اشتباهات دیگه. کی هست که بگه کدوم اشتباه مهمتر از بقیست؟
    تا زمانی که متن بتونه منظور رو منتقل کنه چه عیبی داره که اشتباه نوشته شده باشه؟ و گاهی همین «اشتباه‌ها» خودشون روشی برای رسوندن منظور«ه»!

    البته من این انتقادم فقط به بخش نگراشی بود. و بقیه رو به این شکل بهش نگاه می‌کنم که در انتقال مطلب اهمیت داره. در همین راستا این پست وبلاگ رو نوشتم:
    amirall.com/1393/%d9%82%d9%84%d8%aa%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d9%86-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d8%aa%e2%80%8c%d8%aa%d8%b1-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d8%aa-%d8%aa%d9%88%d8%a7%d9%86/

    • آرش خوئینی گفت:

      ممنون از نظرت امیر جان. اما کدوم یکی از اشتباهاتی که من تو این نوشته مطرح کردم انقدر رایج بود که میتونیم به عنوان غلط مصطلح در نظر بگیریم؟
      در مورد “رو” نوشتن “را”، باید این نکته رو یادآوری کنم که محاوره نوشتن با اشتباه نوشتن تفاوت داره. من متن ادبی نمینویسم که بخوام لحنی رسمی و کتابی داشته باشم. ولی این به این معنی هم نیست که غلط بنویسم.
      راستی این رو هم بگم که من تو هیچ زمینه‌ای استاد نیستم : )

    • مارال گفت:

      مشکل اونجایی پیش میاد که اشتباهات اونقدر زیاد میشن که دیگه زبان از طریق خطش قادر به رسوندن مفهوم نخواهد بود. مثال؟ همست ممکنه با هم اشتباه بشه، در صورتی که اگه بنویسیم همه ست، هیچ کج فهمی ای پیش نمیاد. مثال دیگه، خون ما، در مقابل خونه ما؛ دو مفهوم متفاوت، که با غلط نویسی یکی شده ن. مسئله اصلی اینه که زبان و نکات ریزش به علت نیازی که بوده به وجود اومده، و نه هیچ علت دیگه ای.

  4. امین گفت:

    مهم‌تر از اینکه فارسی را درست بنویسم این است که فارسی بنویسیم.وقتی شما تو نوشته‌هاتون از کلماتی استفاده میکنید که معادل فارسیش هست ولی انگلیسیش رُ بکار میبرید(منظورم این کلاماته > density، screen density ، customize، Stable ) بنظرم پست گذاشتن درباره اینکه فارسی را درست بنویسیم بی معنیه.شما اول باید بری کلمات فارسی رُ یاد بگیری بعد بیای درباره دستور و نگارش زبان قلم فرسایی کنی 🙂
    همونطوری که میگید نباید بگیم کوروش کبیر باید بگیم کوروش بزرگ و … چون این کلمات عربی هستند همین قضیه برای زبان انگلیسی هم صدق میکنه.

    • علی گفت:

      نمی گم حرف شما کاملا غلطه
      اما وقتی کسی اینقدر وقت گذاشته و این مطلب به این خوبی رو نوشته
      کم لطفی و بی انصافیه که همچین نقد تندی ازش کنیم
      موفق باشید

  5. Mfat گفت:

    بین اسلش و نویسه ممیز فارسی تمایز قائل شویم

  6. ناهید گفت:

    عالی بود. مرسی

  7. درود و سپاس بابت انتشارچنین مطلب خوب و مفید.

  8. میثم گفت:

    چه خوب بود به این قاعده‌ها، قاعده‌ی فاصله‌ی عمودی عنوان از متن قبل هم اضافه میشد و البته روی قالب این وبلاگ هم اعمال میشد ;)، مرسی بابت این مطلب خوب و کاربردی.

  9. امیر گفت:

    سلام . من همین الان داشتم تو تلگرام چت میکردم و به همین مشکل با دوستان برخوردم. و برا همین یه سرچ زدم ببینم کیا مشکل دارن. اومدم فقط همینو بگم که ببین اینا به این بهونه که میخوام محاوره ای باش چکار میکنن:کلا به جای کسره از ه استفاده میکنن و برعکس. مثالاشو عینا کپی میکنم تا ببینید: من ی لحظه…، ب فکر ما،… ب مشکل بر خوردم،.. این میز ک… ،حاله، بخشه، بردنه، اهرمه، برایه، اهمیته،و… والا آدم به سرش میزنه که مثل دایی جان اینو به توطئه بدونه. نمیدونم…

  10. بهار گفت:

    من یه سوالی دارم
    کدوم یکی از ایم جملات املاش درسته؟

    اون گربه هه رو ببین
    یا
    اون گربهه رو ببین

    • آرش خوئینی گفت:

      سوالت خیلی تخصصیه :)) کلا آوردن این جور چیزهای محاوره‌ای تو نوشتار همیشه سخته. من خودم گربه‌هه رو ترجیح میدم اما به نظرم اون گربه رو ببین هم میتونه معنی رو برسونه!

  11. بهار گفت:

    عذر میخوام
    این*

  12. مهراد گفت:

    خیلی عالی بود. مخصوصا که کاربرد صحیح نگاشتن فقط در وبلاک‌ها نیست. در پست‌های صفحات اجتماعی هم مانند فیس‌بوک نوشتن درست خیلی مهم است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

android application Google I/O HomeBrew ImageMagick Material Design mobile PogressBar RecyclerView splash TEDxKish ux آموزش اندروید الوین تافلر اندروید اپلیکیشن برنامه نویسی برنامه نویسی اندروید برنامه‌نویسی برنامه‌نویسی اندروید تداکس کیش تعمیر تغییر سایز عکس با ترمینال خلاصه کتاب دانش داده دانشگاه دانشگاه ایده‌آل دزد دیتا ساینس رشته مهندسی کامپیوتر ریکامندرسیستم سیستم‌های توصیه‌گر فری‌لنس لپتاپ متریال دیزاین معرفی کتاب موج سوم نوار پیشرفت همایش هوش مصنوعی ُجزیره کیش کار کسب و کار یادگیری عمیق یادگیری ماشین